ABD-İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarında İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney başta olmak üzere birçok lider isim öldürüldü. Savaşta 48 saat geride kalırken, Trump’ın, “İran silah bıraksın” çağrısının ardından İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani, Washington ile anlaşmayacaklarını söyledi.
Detaylarına bakıldığında; İsrail, Batı ve Orta İran hattı üzerinde hava üstünlüğünü sağlamak için üç aşamalı bir plan ortaya koydu.
Birinci aşamada, İran'ın batısındaki hava savunma sistemlerini ve füze fırlatma rampalarını tahrip etmek, ikinci aşamada, İran’ın batısında hava üstünlüğü sağlamak ve Tahran'a giden yolu açmak, üçüncü aşamada ise Tahran üzerinde tam hava üstünlüğünü sağlamayı hedefliyor.
Harekâtın sonunda İsrail, İran’ın balistik füze yeteneklerini ve nükleer programını yok etmeyi amaçlıyor. İran füzeleri ve insansız hava araçları, önceki gün ve dün ABD müttefiki Körfez ülkelerindeki sivil altyapıyı vurmaya devam etti.
Bahreyn, BAE, Katar ve Umman'daki havaalanları, oteller ve limanlar da dâhil birçok sivil hedef İran tarafından vuruldu. Birleşik Arap Emirlikleri Savunma Bakanlığı, İran'ın 1 Mart'ta BAE'ye 332 insansız hava aracı, 28 balistik füze ve iki seyir füzesi fırlattığını açıkladı.
İran’ın 21 insansız hava aracı, BAE'deki sivil alanları, Dubai Havalimanı’nı, Zayed Limanı ve Abu Dabi'deki diğer sivil binaları vurdu. ABD Başkanı Trump ve İsrail Başbakanı Netenyahu, İran halkına çağrı yaparak muhalefeti mevcut yönetime karşı çıkmaya çağırsa da şu ana kadar böyle bir organize halk hareketi başlamadı.
Lübnan Hizbullahı da savaşa katıldı ve İsrail’in kuzeyine füze yolladı. Bu arada karşılıklı olarak yoğun bir propaganda savaşı da başlamış durumda. Sosyal medyada adeta canlı savaş yaşanıyor.
İRAN NE KADAR DAYANIR?
ABD-İsrail’in hava bombardımanı, füze ve SEAD - Suppression of Enemy Air Defenses (düşmanın hava savunmasının etkisiz hale getirilmesi) ağır hava saldırıları amaç ve kapsam olarak değerlendirildiğinde;
- İran hava savunmasını belirli hedeflerde sürdürebilir.
- Füzeleri düşman hedeflerini bir süre daha tehdit etmeye devam eder.
- İran, önümüzdeki süreçte vekalet-proksi ağları ile çatışmayı farklı bölgelere yayabilir.
Bu saldırılar devam eder ve ağırlaşırsa İran direnişini bir süre daha sürdürse de uzun süre hava savunma ve kritik altyapısını korumakta zorlanmaya başlar.
Birkaç hafta içinde İran’ın hedeflenen büyük hava üsleri, komuta merkezi altyapısı ve radar ağları bu ağır saldırı altında büyük zararlar görebilir. İran’ın teknoloji ve modernizasyon açığı nedeniyle, sürekli hava saldırıları karşısında mukavemet göstermekte zorlanır.
İRAN DİZ ÇÖKER Mİ?
Askeri analizlere göre; ABD/İsrail yoğun bir hava kampanyasıyla İran’ın hava savunma ağını birkaç hafta içinde ciddi zayıflatabilir. Ancak kapsamlı kara müdahalesi veya rejimi devirmek çok daha uzun, riskli ve maliyetli olur.
ABD Başkanı Trump’a göre savaş, 4-5 hafta sürecek. Şu anda İran’a yönelik bir kara harekâtı planlanmıyor. Eğer amaç buysa İran’ın topyekûn çöküşü aylarca sürebilecek çok cepheli bir askeri ve ekonomik baskı sonucu ancak mümkün olabilir. Büyük bir halk direnişi sonucu tamamen değiştirebilir.
İRAN’IN NÜKLEER SİLAHI VAR MI?
İsrail’in iddia ettiği gibi İran’ın nükleer silahı var mı ve bunu kullanabilir mi? Bu soruya yanıt vermek zor olsa da; nükleer silah kapasitesi konusunda İran resmen beyan edilmiş veya kanıtlanmış bir stoğu yok.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na göre İran’ın nükleer silah programı 2000’lerin başında sona erdi. Savaşın genişleme ve yayılma riske de var.
Savaş sadece İran–ABD/İsrail arasında olmayabilir; bölgesel aktörler ve vekilleri de savaşta aktif rol alabilir.Askeri dayanma gücü sadece silah ve asker sayısına bağlı değildir; lojistik, ekonomi, halk desteği ve uluslararası baskı da sonucu etkiler.
Sonuç olarak İran büyük balistik füze envanteri, geniş insan gücü ve proksi ağı ile saldırılara karşı direniş gösterecektir. ABD ve İsrail’in hava üstünlüğü, teknolojik kapasite ve hava savunma bastırma kabiliyeti, İran’ın uzun süre etkili savunma yapmasını zorlaştıracaktır.
İran’ın askeri gücünün tamamen çöküşü, haftalar değil aylar hatta yıl bazında sürebilecek çok faktörlü sürece işaret ediyor.
İRAN’IN ASKERİ KAPASİTESİ
İran’ın aktif asker sayısı 580-610 bin arasında. Ulusal Ordu mensupları ve Devrim Muhafızları bu sayıya dahil. Yedek personeli 200-350 bin.
Bu askeri personelin teknolojik donanımı ve eğitimi tartışmalı.
İran’ın en güçlü savunma/saldırı kapasitesini füze envanteri oluşturuyor. İran’ın elinde başlıca balistik ve seyir füzesi olarak;
- Khorramshahr, Shahab-3, Sejjil, Fateh gibi kısa ve orta menzilli balistik füzeler var.
- Bu füzelerin menzilleri 300 km’den 2.500 km’ye kadar değişiyor.
- Bu füzeler İran’ın kara hedeflerini, ABD üslerini ve İsrail’i vurabilecek kapasitededir.
- Kendi hava savunma sistemlerini geliştiren İran’ın elinde; Bavar-373: 300–400 km izleme ve engelleme menzili (analistlerce Rus S-300 seviyesinde veya benzeri) var.
- Yoğunlaştırılmış radar ağı ve SAM (Surface-to-Air Missile) sistemleri ile (henüz test edilmemiş olmasına rağmen) savunma hattı oluşturabiliyor.
- İran’ın hava kuvvetlerinde; 300 civarında savaş uçağı var ancak çoğu eski tip (F-4, F-5, MiG-29 tarzı).
- İran hava kuvvetleri; ABD ve İsrail’in F-35/F-15/F-16 gibi modern uçaklarıyla baş edebilecek durumda değil. Bu nedenle bir hava-hava savaşında başarı sağlaması mümkün değil. Düşmanın hava üstünlüğü İran’a ağır saldırı senaryosunda büyük güçlük yaratır.
- İran, yüzlerce İHA / kamikaze dron geliştirmiş durumda. Bu sistemler düşük maliyetli saldırı ve istihbarat için etkin kullanılıyor.
- Bu drone ve İHA’lar, sahada ABD/İsrail savunmalarını zorlayabilir; ancak uzun vadede ağır silahlarla kıyaslanması söz konusu değil.
- İran’ın en büyük gücünü doğrudan ordusu dışında Hizbullah, Hamas, Irak ve Suriye’deki milisler gibi vekil güçler oluşturuyor. Bu güçler, hem bölgesel çatışmayı uzatıcı hem ABD/İsrail’i çok cepheli meşgul eden unsurlardır.
KİM-NE KADAR ZAYİAT VERDİ?
- ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM’a göre İran’da 1000’den fazla hedef vuruldu; aralarında komuta merkezleri, füze altyapısı, radar ve su üstü savaş gemileri var.
- İlk ortak saldırı dalgasında 200+ İsrail’e ait jet ve çeşitli ABD hava platformları (B-2, F-35, F-18, A-10, İHA’lar) ve yüzlerce mermi kullanıldı.
- Resmi sorti sayısı henüz kamuya açıklanmadı, ancak 200’den fazla savaş uçağı ilk gün saldırısına katıldı.
- ABD’ye ait B-2 ağır bombardıman uçakları ve avcı İHA’ların kullanıldığı bildirildi.
- İran, bu saldırılara misilleme yaptı. BAE’ye 21 drone gönderildi ve bunlar sivil hedeflere hasar verdi. BAE’ye göre; 137 füze, 209 İHA gönderildi. ABD–İsrail saldırılarında 1000’in üzerinde İran askeri tesisi ve altyapı tesisi vuruldu. İran’ın saldırılarında 165 balistik füze ve 541 drone tespit edildi. İran’a yönelik saldırılarda 200’ün üzerinde sivil öldü; 700’ün üzerinde ise yaralı var.
Tahran’daki üst düzey liderlerin öldüğü açıklandı. İran’ın uçak gemisine yönelik saldırılarında en az üç ABD askerinin öldüğü ve 5’inin ağır yaralandığı açıklandı. İsrail’de en az 9 İsrailli sivil öldü ve yaralananlar raporlandı. Birleşik Arap Emirlikleri’nde İran füzeleri/drone saldırısı nedeniyle 3 sivil öldü, 58 kişi yaralandı.
HAREKÂTIN ÖLÇEĞİ NEREYE UZANIR?
Açıklanan hedef İran’ın nükleer programının kritik bileşenlerini, hava savunma unsurlarını ve belirli füze tesislerini vurmaksa bu birkaç hafta sürebilir.Muhtemel hedefler arasında; Natanz Nükleer Tesisi, Fordo Yakıt Zenginleştirme Tesisi ve İsfahan Nükleer Teknoloji Merkezi gibi tesisler var.
ABD tarafı uzun menzilli bombardıman B-2/B-52, seyir füzeleri ve deniz platformları; İsrail ise F-35I, F-15I ve stand-off mühimmat kullanabilir.
İran’ın misillemeleri savaşın ölçeği büyütebilir.Bu sürede ateşkes ve barış görüşmeleri olmazsa genişletilmiş askeri harekâtta hava unsurları, siber saldırılar ve özel kuvvetler devreye girebilir. Böyle bir savaş aylar sürebilir. Bu durumda İran, Lübnan, Irak, Suriye ve Yemen hattındaki vekil unsurlarını devreye sokar.
Çatışma Lübnan cephesine kayarsa Hizbullah devreye girer ve İsrail’in kuzeyi yoğun ateş altına alınabilir.
Gerginliğin ve çatışmaların karşılıklı tırmandırılması devam ederse savaşın Orta Doğu geneline yayılması riski de var. Bu durumda; Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda enerji güvenliği krizi çıkar. Irak, Suriye ve Körfez ülkelerinde ABD üsleri daha net hedef haline gelir. İsrail’in büyük şehirleri ve altyapısı yoğun füze tehdidi altında kalır. Savaşın en kritik eşiği; İran’ın petrol akışını kesmeye dönük adımları ve İsrail’de ağır sivil kayıpların verilmesidir.
Bu durumda İsrail ve ABD İran’da rejim değişikliğine yönelik büyük bir harekâta kalkışabilir. Bu durumda uzun süreli, yüksek maliyetli ve kara unsurlarını içerebilecek operasyon başlatılır.
Bu senaryo, Irak’ta 2003 sonrası yaşanan tablo nedeniyle ABD açısından çok düşük olasılıklı görülüyor. İran’ın coğrafi büyüklüğü, nüfusu ve asimetrik kapasitesi kara harekâtını son derece maliyetli kılıyor.
Bu nedenlerle mevcut güç dengesi ve maliyet hesabı da dikkate alındığında en olası gelecek senaryosu; sınırlı ama yüksek hassasiyetli, birkaç dalga hâlinde hava ve siber operasyonla savaşın sürmesi şeklinde özetlenebilir. Savaşın tam ölçekli bölgesel savaşa evrilme ihtimali ise genellikle misilleme zinciri ile olabilir. Yani ilk operasyondan sonra ikinci-üçüncü adımlar belirleyici olur. (Habertürk)
Sayfa başına git